جزیره روبن، مکانی به ظاهر زیبا اما در باطن مخوف که نلسون ماندلا ۱۸ سال از ۲۸ سال زندگی خود را در آن سپری کرد. این جزیره کوچک با مساحت ۵.۱۸ کیلومتر مربع (۲.۰۰ مایل مربع) و جمعیتی حدود ۱۱۶ نفر در سال ۲۰۱۱، امروز به یکی از مهمترین نمادهای مبارزه با نژادپرستی تبدیل شده است.
زندان جزیره روبن در شمال کیپ تاون آفریقای جنوبی و در اقیانوس اطلس جنوبی واقع شده و در فاصله ۶.۹ کیلومتری غرب ساحل بلوبرگسترند قرار دارد. این جزیره برای اولین بار در سال ۱۴۸۸ توسط بارتولومئو دیاس، جهانگرد و کاشف پرتغالی کشف شد و از اواسط دهه ۱۶۰۰ به عنوان زندان سیاسی مورد استفاده قرار گرفت.
در این مقاله راهنمای سفر گردشگری جامع تور آفریقای جنوبی آژانس مسافرتی لوکس تریپ، ما با تاریخ تاریک جزیره روبن در آفریقای جنوبی آشنا میشویم، از چگونگی تبدیل آن از مستعمره جذامیان در سال ۱۸۴۶ به زندانی برای مخالفان آپارتاید بین سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۹۱ سخن میگوییم و سرانجام، به بررسی ثبت این مکان به عنوان میراث فرهنگی و جهانی یونسکو در سال ۱۹۹۹ و تبدیل آن به مقصدی گردشگری میپردازیم.
در میان آبهای نیلگون اقیانوس اطلس جنوبی، جزیرهای کوچک با تاریخی عمیق و پرمعنا قرار گرفته است. این جزیره که امروزه به یکی از مهمترین نمادهای مبارزه با بیعدالتی در جهان تبدیل شده، داستانهای بسیاری را در دل خود جای داده است.
برای خرید تور آفریقای جنوبی و همچنین دریافت مشاوره در خصوص سفر به آفریقای جنوبی با کارشناسان مجرب آژانش مسافرتی لوکس تریپ در تماس باشید.
جزیره روبن در خلیج تیبل واقع شده و در فاصله ۶.۹ کیلومتری غرب ساحل بلوبرگسترند در شمال شهر کیپ تاون آفریقای جنوبی قرار دارد. البته برخی منابع فاصله این جزیره را حدود ۱۲ کیلومتر از ساحل کیپ تاون ذکر کردهاند. این جزیره تقریباً شکلی بیضیمانند دارد با طولی حدود ۳.۳ کیلومتر از شمال به جنوب و عرضی معادل ۱.۹ کیلومتر.
مساحت کل این جزیره تقریباً ۵.۰۸ کیلومتر مربع است، هرچند برخی منابع مساحت آن را ۵.۱۸ کیلومتر مربع نیز ذکر کردهاند. این تفاوت اندک احتمالاً به دلیل روشهای مختلف اندازهگیری است. جزیره روبن سرزمینی مسطح است و تنها چند متر از سطح دریا بالاتر قرار گرفته که نتیجه یک رویداد فرسایشی قدیمی است.
علاوه بر این، باید گفت که این جزیره کوچک از منظر وسعت، حتی از استان البرز ایران هم کوچکتر است، اما با وجود مساحت اندک، تأثیر عمیقی بر تاریخ و فرهنگ نه تنها آفریقای جنوبی بلکه کل جهان گذاشته است.
جاهای دیدنی آفریقای جنوبی که نباید از دست بدهید
نام “جزیره روبن” ریشهای هلندی دارد. واژه “روبن” (robben) در زبان هلندی به معنای “فُک” است. دلیل این نامگذاری به حضور فراوان فکها در آبهای اطراف این جزیره در گذشته بازمیگردد. بنابراین، نام هلندی و آفریقایی Robbeneiland به معنای “جزیره فکها” ترجمه میشود.
این نامگذاری به دوران حضور هلندیها در این منطقه برمیگردد. پس از ورود هلندیها به این جزیره، زبان هلندی در آنجا رواج پیدا کرد. جالب است بدانیم که روزگاری فکهای دریایی در آبهای اطراف این جزیره به وفور یافت میشدند، اما امروزه دیگر خبری از آنها نیست.
جزیره روبن به دلیل اهمیت تاریخی و فرهنگی فوقالعادهاش، در سال ۱۹۹۹ به عنوان میراث جهانی در فهرست یونسکو به ثبت رسید. این جزیره نه تنها به عنوان میراث جهانی یونسکو، بلکه به عنوان میراث ملی آفریقای جنوبی نیز شناخته شده است.
دلیل اصلی ثبت جزیره روبن در فهرست میراث جهانی، اهمیت آن در تاریخ سیاسی آفریقای جنوبی و نقش مهمی است که در توسعه یک جامعه دموکراتیک ایفا کرده است. سه سال پس از پایان رژیم آپارتاید، یعنی در سال ۱۹۹۷، جزیره روبن به عنوان موزه ملی و مکانی یادبود ثبت شد و دو سال بعد به فهرست میراث جهانی یونسکو پیوست.
در حقیقت، جزیره روبن اکنون نهتنها یک مقصد گردشگری مهم در آفریقای جنوبی، بلکه یک نماد جهانی از پایداری و آرمانهای انسانی است. گردشگران بسیاری از سراسر جهان به این جزیره سفر میکنند تا از صخرههای شیبدار و بندر طبیعی آن دیدن کنند و با تاریخ پرفراز و نشیب آن آشنا شوند.
به طور کلی، اهمیت جزیره روبن فراتر از یک مکان گردشگری صرف است. این جزیره به نماد مقاومت، امید و پیروزی انسان بر ظلم و تبعیض تبدیل شده و درسهای ارزشمندی درباره اهمیت آزادی، عدالت و برابری به جهانیان میآموزد.
تاریخ جزیره روبن سرشار از وقایع تلخ و دردناکی است که این مکان را به یکی از نمادهای مقاومت در برابر ظلم تبدیل کرده است. داستان این جزیره با کشف آن توسط دریانوردان پرتغالی آغاز میشود و با تبدیل شدن به زندانی مخوف برای مخالفان سیاسی ادامه مییابد.
سرگذشت مستند جزیره روبن با کشف آن توسط بارتولومئو دیاس، دریانورد پرتغالی در سال ۱۴۸۸ میلادی آغاز میشود. دیاس در اواخر قرن پانزدهم این جزیره کوچک را که در خلیج تیبل و شمال شهر کیپ تاون واقع شده بود، کشف کرد. البته برخی منابع تاریخ کشف آن را مربوط به سال ۱۶۵۲ و توسط هلندیها میدانند که به عنوان اولین اروپاییهایی که این جزیره را یافتند، شناخته میشوند.
کشف این جزیره در دوران گسترش اکتشافات دریایی صورت گرفت، زمانی که قدرتهای اروپایی در تلاش برای یافتن مسیرهای جدید تجاری به سمت شرق بودند. موقعیت استراتژیک این جزیره در مسیر کشتیهای تجاری، آن را به نقطهای مهم برای دریانوردان تبدیل کرد.
پس از کشف جزیره، این مکان برای سالهای متمادی بهعنوان ایستگاه سوختگیری مورداستفاده دریانوردان پرتغالی، انگلیسی و هلندی قرار گرفت. موقعیت جغرافیایی خاص روبن، آن را به مکانی استراتژیک در مسیرهای دریایی تبدیل کرده بود.
در سال ۱۶۵۴، اتفاق مهمی رخ داد که مسیر تاریخی جزیره را تغییر داد. مهاجران هلندی در مستعمره کیپ، برای محافظت گوسفندان خود در برابر حیوانات وحشی، آنها را به جزیره روبن منتقل کردند و در آنجا آغل و پناهگاه ساختند. این اقدام نشاندهنده اهمیت جزیره برای ساکنان منطقه بود. انزوای جزیره محافظت بهتری در برابر حیوانات وحشی نسبت به سرزمین اصلی ارائه میداد.
همچنین در سال ۱۸۰۶، جان موری، نهنگگیر اسکاتلندی، ایستگاه صید نهنگ را در خلیجی در ساحل شمال شرقی جزیره تأسیس کرد که بعدها به خلیج موری معروف شد. این نشان میدهد که جزیره روبن نقش مهمی در فعالیتهای اقتصادی منطقه داشته است.
تاریکترین فصل تاریخ جزیره روبن از زمانی آغاز شد که به تدریج به زندان و تبعیدگاه سیاسی تبدیل گردید. در سال ۱۶۵۴، تعدادی از مهاجران هلندی که در آفریقای جنوبی ساکن بودند، به روبن مهاجرت کردند و اولین زندان جزیره را ساختند. از اواخر قرن هفدهم، جزیره روبن برای تبعید و حبس رهبران سیاسی مورد استفاده قرار گرفت.
در آن زمان، این جزیره به زندانی برای افراد سرکش و معترضین سیاسی تبدیل شد و از آن به بعد به عنوان محل تبعید و حبس در خدمت دولتهای مختلف بوده است. احتمالاً اوتشماتو (Autshumato) یکی از نخستین زندانیان این جزیره در اواسط قرن هفدهم بود.
از قرن هفدهم، رهبران سیاسی مستعمرات هلندی مانند اندونزی و ماداگاسکار نیز به این جزیره تبعید میشدند. این جزیره صرفاً محبس مجرمانی آفریقایی و زندانیانی سیاسی نبود، بلکه بازداشتگاه زندانیان کلونیهای هلندیتبار آسیای جنوب شرقی نیز محسوب میشد.
بین سالهای ۱۷۹۵ تا ۱۸۰۲، جزیره روبن در تصرف سربازان انگلیسی قرار گرفت و از آن به عنوان زندانی نظامی استفاده شد. در سال ۱۸۴۶، این زندان به بیمارستان تبدیل شد تا جذامیان و دیوانگان را که بیشتر آنها زنان فقیر و سیاه پوست بودند، از جامعه جدا کند. با آغاز دوره آپارتاید در آفریقای جنوبی، جزیره روبن به مرکز زندانیان سیاسی تبدیل شد.
در سال ۱۹۵۹، زندانی فوق امنیتی برای بازداشت زندانیان سیاسی و معترضان قانون نژادپرستی آپارتاید در این جزیره دایر گشت. در این دوران، بسیاری از رهبران مبارز ضد آپارتاید، از جمله نلسون ماندلا، در این زندان حبس شدند. در زندان روبن، نوع غذا، پوشاک، فعالیتهای روزانه و حتی مجازاتها بر اساس رنگ پوست زندانیان مشخص میشد که نشاندهنده عمق نژادپرستی حاکم بر آن دوران است.
نام نلسون ماندلا چنان با جزیره روبن درآمیخته که نمیتوان از یکی بدون دیگری سخن گفت. این مرد بزرگ ۱۸ سال از ۲۷ سال حبس خود را در این جزیره گذراند و پس از آن در سال ۱۹۸۲ به زندان پالسمور در خاک اصلی آفریقای جنوبی منتقل شد.
مخوفترین و بدنامترین بخش زندان جزیره روبن، ساختمان شماره هفت بود که ماندلا بخش عمدهای از دوران حبس خود را در آنجا سپری کرد. سلولهای انفرادی این ساختمان بسیار کوچک و محقر بودند که نشاندهنده عدم رعایت حقوق زندانیانی بود که عمدتاً مخالفان سیاسی رژیم آپارتاید به شمار میرفتند.
سلول ماندلا با نام سلول شماره چهار در بخش B زندان قرار داشت. این فضای تنگ و فشرده تنها گنجایش یک تخت و میز کوچک را داشت. در همین سلول محقر بود که ماندلا نسخهای از آثار شکسپیر را مطالعه میکرد و کتاب “راه سخت آزادی” را به نگارش درآورد.
زندانیان سیاسی در گروههای مختلفی دستهبندی میشدند و اجازه صحبت با یکدیگر را نداشتند. علاوه بر این، زندانیان مجبور بودند در معدن سنگ آهک به کار اجباری بپردازند. انعکاس نور خورشید بر سنگهای سفید آهکی به چشم بسیاری از زندانیان آسیب میرساند، از جمله ماندلا که تا پایان عمر از نور فلاش دوربینها رنج میبرد.
زندگی در جزیره روبن برای زندانیان سیاسی با این دشواریها همراه بود:
با وجود شرایط سخت، ماندلا نقشی محوری در میان زندانیان داشت. او رفتاری پدرانه با زندانیان جوانتر داشت و به آنها میآموخت چگونه با شرایط دشوار زندان کنار بیایند. تسلط کامل ماندلا بر رفتارش به او اجازه میداد حتی بر دشمنانش تأثیر بگذارد.
هنگامی که در سال ۱۹۹۰ ممنوعیت کنگره ملی آفریقا لغو شد، ماندلا آزاد گشت و مذاکرات برای تشکیل نخستین حکومت دموکراتیک و چندنژادی آغاز شد. پس از آزادی، در سال ۱۹۹۳، ماندلا به همراه دکلرک مشترکاً جایزه صلح نوبل را دریافت کردند و سپس در سال ۱۹۹۴ به عنوان نخستین رئیسجمهور سیاهپوست آفریقای جنوبی انتخاب شد.
بدین ترتیب، استقامت بینظیر ماندلا در جزیره روبن همان چیزی بود که سرانجام آزادی را برای او و اکثریت سیاهپوستان این کشور به ارمغان آورد.
فراتر از دیوارهای زندان معروف، جزیره روبن گنجینهای از مکانهای دیدنی طبیعی و تاریخی را در دل خود جای داده که هر ساله گردشگران بسیاری را به این نقطه میکشاند. در کنار روایتهای تلخ گذشته، این جزیره امروزه با چشماندازهای زیبا و جاذبههای منحصربهفرد میزبان مشتاقان تاریخ و طبیعت است.
برای علاقهمندان به حیاتوحش، پناهگاه پنگوئنهای آفریقایی یکی از جذابترین مقاصد در جزیره روبن به شمار میرود. این پناهگاه طبیعی میزبان حدود ۳۸۰۰ پنگوئن آفریقایی یا به اصطلاح پنگوئن پاسیاه است. البته هنگام بازدید از این مکان، ممکن است بوی نامطبوع مدفوع و صدای گوشخراش این موجودات دوستداشتنی کمی آزاردهنده باشد.
این پنگوئنها که در معرض خطر انقراض قرار دارند، بزرگترین کلونی پنگوئنهای آفریقایی منطقه را تشکیل دادهاند. جالب است بدانید مستعمره اصلی پنگوئنهای آفریقایی در این جزیره تا سال ۱۸۰۰ کاملاً نابود شده بود، اما از سال ۱۹۸۳ مستعمره جدیدی از پنگوئنها در آنجا شکل گرفت.
در دنیایی که همه به دنبال نشانهای از زندگی هستند، آرامگاه جذامیان به یکی از پربازدیدترین مکانهای جزیره روبن تبدیل شده است. این گورستان روایتگر داستان غمانگیز قربانیانی است که در تبعید و انزوای کامل با بیماری جذام دست و پنجه نرم کرده و در نهایت جان خود را از دست دادهاند.
قدمت این آرامگاه به قرن نوزدهم میلادی بازمیگردد. برای بازدید از این مکان و مشاهده سنگقبرهای ساده و بدون نقشونگار، باید به بخش شمالی کلیسای گود شِپِرد بروید. سنگقبرهای ساده موجود در این قبرستان، بیانگر شرایط دشوار و نگاه استعماری آن دوران است.
معدن سنگ آهک که اکنون تعطیل شده، زمانی محل کار اجباری زندانیان سیاسی از جمله نلسون ماندلا بود. سنگهای سفید آهک و چشمانداز باز جزیره، بهویژه در روزهای آفتابی، مناظر چشمنوازی ایجاد میکنند که برای عکاسان بهترین لوکیشن به شمار میرود.
همچنین جزیره روبن دارای غارهایی بسیار قدیمی است که در آنها نشانههایی از سکونت انسانهای نخستین دیده میشود. این غارها برای اولینبار در سال ۱۶۶۵ توسط هلندیها کشف شدند و امروزه یکی از مهمترین مکانهای تاریخی و طبیعی جزیره محسوب میشوند.
تاریخ تأسیس کلیسای سنت فرانسیس به سال ۱۸۰۴ میلادی بازمیگردد. این کلیسای قدیمی ضمن به تصویر کشیدن فرهنگ جزیره، به عنوان یک شاهکار مهم در عرصه معماری شناخته میشود. کلیسای سنت فرانسیس یکی از قدیمیترین بناهای تاریخی روبن است و بازدید از آن فرصتی برای آشنایی با معماری و هنر مذهبی آن دوران را فراهم میآورد.
بازدید از جزیره روبن معمولاً از اسکله ویکتوریا و آلفرد با قایق انجام میشود و حدود ۳۰ دقیقه تا یک ساعت طول میکشد که بسته به شرایط آب و هوایی این زمان متغیر است.
امروزه جزیرهای که روزگاری نماد درد و رنج بود، به مکانی برای آموزش و آگاهیبخشی تبدیل شده است. داستان تبدیل زندان روبن به یکی از محبوبترین جاذبههای گردشگری آفریقای جنوبی، روایت امیدبخشی از پیروزی انسان بر مصائب تاریخ است.
پس از پایان دوران آپارتاید، این زندان مخوف به تدریج دگرگون شد. در سال ۱۹۹۱، درهای زندان جزیره روبن بسته شد و مسیر تبدیل آن به موزه آغاز گردید . سپس در سال ۱۹۹۷، تنها سه سال پس از پایان رژیم آپارتاید و همزمان با ریاست جمهوری نلسون ماندلا، این جزیره به عنوان موزه ملی و مکان یادبود به ثبت رسید . دو سال بعد، یعنی در سال ۱۹۹۹، اهمیت این مکان در تاریخ سیاسی آفریقای جنوبی و نقش آن در توسعه جامعه دموکراتیک باعث شد تا در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت برسد .
اکنون این مکان تحت مدیریت موزه جزیره روبن (RIM) به عنوان «موزهای زنده» اداره میشود و سالانه هزاران بازدیدکننده مشتاق از ساحل ویکتوریا و آلفرد در کیپتاون سوار کشتی میشوند تا از این جزیره تاریخی دیدن کنند .
نکتهای که بازدید از جزیره روبن را به تجربهای منحصربهفرد تبدیل کرده، حضور راهنمایانی است که خود روزگاری در همین زندان محبوس بودهاند. این راهنمایان، که برخی از آنها از زندانیان سیاسی سابق و برخی دیگر از نگهبانان پیشین زندان هستند ، داستانهای واقعی و تأثیرگذاری از زندگی در زندان و مقاومت سیاسی بازگو میکنند .
این تجربه ارزشی فراتر به تورهای جزیره روبن میبخشد، زیرا بازدیدکننده شنونده داستانی است که راوی با پوست و گوشت خود تجربه کرده است . در جریان این تورهای روزانه، زندانیان سابق از تلخی دوران اسارت خود سخن میگویند و درد و رنجی را بازگو میکنند که تنها برای آزاد بودن و آزاد زیستن به جان خریدهاند.
بازدید از موزه جزیره روبن یکی از بخشهای پرطرفدار تور آفریقای جنوبی است . این موزه با نمایش آثار تاریخی، عکسها، و مدارک مربوط به زندانیان سیاسی و همچنین نمایشگاههایی درباره تاریخ جزیره، جنبش ضد آپارتاید و مبارزه برای آزادی در آفریقای جنوبی، فرصتی عالی برای کسب اطلاعات بیشتر درباره فضای سیاسی دوره آپارتاید فراهم میکند .
این تورها که به صورت رسمی از اسکله ساحلی کیپتاون حرکت میکنند، روزانه سه نوبت برگزار میشوند و هر تور حدود ۳.۵ ساعت به طول میانجامد . برنامه سفر شامل رفت و برگشت با کشتی و بازدید از بخشهای مهم و تاریخی جزیره است .
زندان جزیره روبن اکنون به موزهای تبدیل شده که یادآور «پیروزی روح انسان بر مصیبت» است و بازدیدکنندگان را به تفکر درباره گذشته و تعهد به آیندهای عادلانهتر ترغیب میکند.
جزیره روبن بیتردید یکی از مهمترین نمادهای مبارزه با نژادپرستی و ظلم در جهان است. این مکان کوچک با مساحتی اندک، داستانی بزرگ از رنج، استقامت و پیروزی انسان را روایت میکند. همان جزیرهای که روزگاری محل تبعید جذامیان، دیوانگان و مخالفان سیاسی بود، اکنون به مقصدی گردشگری و آموزشی تبدیل شده است.
بنابراین، جزیره روبن تنها یک مکان تاریخی نیست، بلکه درسآموزی زنده برای تمام بشریت محسوب میشود. این جزیره به ما یادآوری میکند که چگونه مردانی چون نلسون ماندلا توانستند در سختترین شرایط، روح آزادیخواهی خود را حفظ کنند و سرانجام پیروز شوند.
علاوه بر این، تبدیل زندان جزیره روبن به موزهای زنده، نشاندهنده قدرت جامعه در التیام زخمهای گذشته است. راهنمایانی که خود زمانی زندانی بودهاند، اکنون داستانهای خود را با بازدیدکنندگان به اشتراک میگذارند تا درسهای تاریخ هرگز فراموش نشود.
امروزه هنگامی که از اسکله ویکتوریا و آلفرد به سمت جزیره روبن حرکت میکنیم، در واقع سفری به عمق تاریخ و وجدان بشری انجام میدهیم. قطعاً این سفر تأثیری عمیق بر هر بازدیدکنندهای خواهد گذاشت و او را به تفکر درباره ارزش آزادی، عدالت و برابری وا خواهد داشت.
سرانجام، جزیره روبن به ما میآموزد که هیچ زندانی نمیتواند روح انسان آزاده را به بند بکشد. چنانکه ماندلا گفت: «آنچه غیرممکن به نظر میرسد تا زمانی که انجام شود، غیرممکن است.» این جزیره کوچک اما پرمعنا، گواهی است بر این حقیقت که پیروزی روح انسانی بر ظلم و ستم، همیشه ممکن و دستیافتنی است.
س1. جزیره روبن کجا واقع شده است؟ جزیره روبن در خلیج تیبل، حدود 7 کیلومتری غرب ساحل کیپ تاون در آفریقای جنوبی قرار دارد.
س2. چرا جزیره روبن اهمیت تاریخی دارد؟ این جزیره به دلیل زندان معروفش که نلسون ماندلا و سایر مبارزان ضد آپارتاید در آن زندانی بودند، اهمیت تاریخی دارد و نماد مقاومت در برابر نژادپرستی است.
س3. آیا امکان بازدید از جزیره روبن وجود دارد؟ بله، امروزه جزیره روبن به یک موزه و مقصد گردشگری تبدیل شده و تورهای منظمی از کیپ تاون به این جزیره برگزار میشود.
س4. چه جاذبههای دیدنی در جزیره روبن وجود دارد؟ برخی از جاذبههای اصلی شامل زندان تاریخی، پناهگاه پنگوئنهای آفریقایی، آرامگاه جذامیان و معدن سنگ آهک قدیمی است.
س5. چه کسانی راهنمای تورهای جزیره روبن هستند؟ بسیاری از راهنمایان تور، زندانیان سیاسی سابق یا نگهبانان پیشین زندان هستند که تجربیات شخصی خود را با بازدیدکنندگان به اشتراک میگذارند.
